Kako su rimski putevi i nadgrobni spomenici oblikovali prostor današnjeg Užica i kakve tajne čuva čuveni užički Lapidarijum.
Iako se Užice u pisanim izvorima pod svojim današnjim imenom prvi put pominje tek u 14. veku, prostor na kome se grad nalazi bio je važna tačka i tokom moćnog Rimskog carstva. Nakon što su Rimljani pokorili ilirska plemena (pre svega Autarijate) na ovim prostorima, započeo je proces romanizacije koji je ostavio dubok trag u urbanizaciji, kulturi i duhovnom životu regije.
Rilski putevi i antička naselja
foto: Narodni muzej Užice
Tokom antičkog perioda, prostor oko današnjeg Užica nalazio se na graničnom području provincija Dalmacije i Gornje Mezije. Rimljanima je ovaj kraj bio od izuzetnog strateškog i ekonomskog značaja zbog bogatstva šumama, rudama i rečnim tokovima.
Glavni rimski putevi koji su povezivali Jadransko more sa unutrašnjošću Balkana i Dunavom prolazili su u blizini Užica. Antička naselja (vile rustike i vojni postati) nicala su u okolini današnjeg grada — u Karana, Požegi, Vranjanima i Požeškoj kotlini. Starosedeoci su postepeno prihvatali rimski način života, latinski jezik i kultne običaje, ali su istovremeno zadržali i deo svog lokalnog identiteta.
Lapidarijum u Narodnom muzeju: Stele koje govore
Najznačajniji materijalni dokazi ovog perioda danas su očuvani u Lapidarijumu Narodnog muzeja u Užicu. Ova zanimljiva zbirka nadgrobnih spomenika (stela), žrtvenika i arhitektonskih fragmenata datara iz perioda od 2. do 4. veka nove ere.
Reljefi na ovim kamenim spomenicima nisu samo umetnička dela — oni su svojevrsne „antičke fotografije“. Na njima se vide portreti tadašnjih stanovnika užičkog kraja, njihova odeća, nakit, ali i imena koja otkrivaju mešavinu romanskih i ilirskih imena.
foto: Narodni muzej Užice
Zanimljivost: Pojedini nadgrobni spomenici u zavičajnom muzeju prikazuju sinkretizam — spajanje rimskih božanstava sa lokalnim verskim verovanjima, što svedoči o mirnoj koegzistenciji različitih kultura na ovom prostoru.
Rimsko nasleđe kao lekcija o toleranciji i razvoju
Izučavanje antičkog perioda uči nas da je užički kraj odvek bio raskrsnica kultura i uticaja. Rimljani su u ovaj kraj doneli nove građevinske tehnike, uredili puteve i doneli pismenost, ostavivši temelj za kasniji srednjovekovni razvoj.
foto: Narodni muzej Užice
Za mlade generacije, razumevanje ovog perioda preko eksponata u užičkom Muzeju znači razumevanje širine sopstvenih korena — podsećanje da je Užice još pre dve hiljade godina bilo deo velike evropske civilizacijske mreže.
Projekat „GRAD UŽICE NA TEMELJIMA KULTURE I ISTORIJE“ sufinansiran je sredstvima grada Užica. Stavovi izneti u pomenutom medijskom sadržaju nužno ne izražavaju stavove organa koji je dodelio sredstva.